Γράφει η Χρυσούλα Βακιρτζή
xrisoula@vakirtzi.gr

Η σύγχρονη ισραηλινή λογοτεχνία, συνθέτει  μια μακραίωνη παράδοση 3.000 περίπου χρόνων, που έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ανατολή. Μιας παράδοσης που χαίρει πια130 σχεδόν χρόνια «κοσμικής» λογοτεχνίας στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, η οποία (λογοτεχνία) έχει συμβάλλει στην αναγέννηση και του εθνικού ιδεώδους.
Πρόκειται για μια λογοτεχνία, που φέρει αναπόφευκτα τη σφραγίδα της ιδιομορφίας του εβραϊκού λαού. Έχει τις ρίζες της στην κεντρική Ευρώπη, κυρίως στη Γερμανία και την Ιταλία του 18ου αιώνα, όμως από τα μέσα του επόμενου αιώνα, - ενώ αρχίζει να προβάλλει αιτήματα για «επανόρθωση»και «ανανέωση» - αρχίζει να αποκτά χιλιάδες φανατικούς αναγνώστες.

Με την ιστορική αυτή αναδρομή, αρχίζουμε την παρουσίαση ενός βιβλίου που το διακρίνει η πυκνή και ποιοτική γραφή του. Πρόκειται για το καινούριο μυθιστόρημα του εβραίου συγγραφέα Αβραάμ Β. Γεοσούα (Γεοσούα = Ιησούς), «Ταξίδι στο τέλος της χιλιετίας». Εκδόσεις Καστανιώτη, σελ. 445. Τη μετάφραση στα ελληνικά, υπογράφει η Μάγκυ Κοέν.
Έτος 999. Η μεσαιωνική Δύση προσμένει με δέος την έλευση του Μεσσία, ενώ στην Ανατολή ανθεί ένας λαμπρός πολιτισμός. Ο εβραίος Βορειοαφρικανός έμπορος Μπεν Ατάρ, ο οποίος παντρεύεται και μια δεύτερη γυναίκα, ταξιδεύει από την Ταγγέρη στο Παρίσι και από εκεί στη Ρηνανία, για να υπερασπιστεί τον εαυτό του και τη διγαμία του.
Σ’ ένα ταξίδι μύησης και αυτογνωσίας, που θα φέρει τον ήρωα αντιμέτωπο με την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων, με τους κανόνες περί ηθικής αλλά και ελευθερίας του έρωτα, με την ηγεμονία των θρησκευτικών πεποιθήσεων αλλά και με το ερώτημα πόσο ο καθένας από εμάς μπορεί να είναι ανεκτικός με τη διαφορετικότητα του «άλλου» συνανθρώπου μας.
Στο έτος 999, στο τέλος της πρώτης χιλιετίας και μέσα από τη σύνθετη πλοκή του μας προσκαλεί να επισκεφτούμε τη μεσαιωνική κεντρική Ευρώπη, όπου βασιλεύουν ο σκοταδισμός και η προκατάληψη. Σ’ αυτό το πρώτο «Μιλένιουμ» οι Εβραίοι δεν έχουν λόγους να ανησυχούν, αλλά οι Χριστιανοί έχουν τη βεβαιότητα ότι έρχεται η Μέρα της Κρίσης. Η νέα έλευση του Μεσσία, είναι, ασφαλώς, ένα γεγονός που δίνει τροφή σε κάθε είδους παραδοξολογία και ενισχύει μια γενικότερη ατμόσφαιρα και προσδοκία (;) Βιβλικής Αποκάλυψης.
Ο Βορειοαφρικανός Εβραίος Μπεν Ατάρ συναντάει τον ανιψιό του, τον γνωστό επιχειρηματία Αμπουλάφια,. Χήρος και αυτοεξόριστος μετά την αυτοκτονία της συζύγου του, ο Αμπουλάφια διαθέτει και προωθεί τα εξωτικά προϊόντα της Αφρικής στην πάντα συννεφιασμένη Ευρώπη. Κάθε καλοκαίρι ο ανιψιός συναντά τους δύο συνεταίρους του, ανταλλάσσουν τα νέα τους και μοιράζονται τα κέρδη.
Αυτή η ικανοποιητική για όλους ρουτίνα σταματάει όταν ο Αμπουλάφια ερωτεύεται και παντρεύεται μια Εβραία Ευρωπαία από τη Ρηνανία, την Εστέρ Μίνα, άκληρη χήρα, μορφωμένη και κόρη οικογενείας διανοουμένων, η οποία εξοργίζεται μόλις ανακαλύπτει πως ο Μπεν Ατάρ, έχει δύο συμβίες.
Η Εστέρ Μίνα εναντιώνεται στο δίγαμο θείο και συνεταίρο, απαιτώντας να διαλυθεί ο συνεταιρισμός του άντρα της. Ο θείος θίγεται από την προσβολή της Ευρωπαίας συζύγου και ξεκινάει με ένα πλοίο φορτωμένο με όλα τα αγαθά της «μαύρης ηπείρου», με σκοπό να υπερασπιστεί την τιμή του και τα έθιμα της πατρίδας του. Με απώτερο και ενδόμυχο σκοπό, να αποτρέψει τη διάλυση του συνεταιρισμού και να αποδείξει, επίσημα πλέον, πως η ευτυχία και η αγάπη δεν είναι προνόμια μόνο της μονογαμίας.
Στοχεύει, επίσης, να διαλυθεί η αντιπάθεια των Βορείων για τους Νότιους, οι οποίοι έχουν συνείδηση της υπεροχής τους καθώς κατευθύνονται στην πόλη των Παρισίων, που  θεωρείται βάρβαρος κι ερημικός τόπος. Όσο ο Μπεν Ατάρ πλησιάζει διαπιστώνει πόσο σημαντικό είναι να επιβιώσει ο συνεταιρισμός και η σχέση του με τον Αμπουλάφια. Ο μακρινός σκοτεινός κόσμος του Βορρά, οι εκεί κοινότητες, τον γοητεύουν με το μοναδικό στοιχείο της εβραϊκότητας, την απόσταση, τις συνήθειες, τη γλώσσα και την κουλτούρα.
Στο Παρίσι οι αντιθέσεις εκδηλώνονται με την πρώτη δίκη την οποία κερδίζει ο Βορειοαφρικανός με τη βοήθεια ενός ραβίνου, ο οποίος με το φλογερό λόγο του παρουσιάζει τις καλές πτυχές  της πολυγαμίας, εξηγώντας στους σφιγμένους Ευρωπαίους τους λόγους που θα πρέπει να δείξουν ανοχή.
Η Εστέρ Μίνα σκιαγραφεί ένα πλαίσιο στα επιχειρήματά της, πιστεύοντας πως η  παρουσία δεύτερης συμβίας του συζύγου, πανικοβάλλει τις γυναίκες. Ο φόβος αυτός οδηγεί την πρώτη γυναίκα στην αυτοκτονία. Η διγαμία αρνείται την ατομικότητα των γυναικών, είναι βάρβαρη και γεμάτη συναισθηματικές στερήσεις και ταπεινώσεις για τις γυναίκες.
Η μάχη χάνεται για τον Μπεν Ατάρ. Στις κακουχίες του ταξιδιού χάνει και τη νεότερη συμβία του. Αυτή, μέσα στο παραμιλητό της, λίγο πριν πεθάνει, προβάλλει στο ραβίνο τις θηλυκές διεκδικήσεις για μια επιθυμητή δική της διγαμία η οποία αφορά μια «διπλή ψυχική ένωση» και όχι «τη διπλή σωματική ένωση» που επιθυμούσε ο σύζυγός της.

Το «Ταξίδι» αναλύει τη δύναμη των ηθικών διλημμάτων, χαρίζοντάς μας ένα παλίμψηστο σύνθετων επιχειρημάτων, για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα, τις σχέσεις, τους συνεταιρισμούς και τις συμμαχίες, τις συγκρούσεις των πολιτισμών και των αρχών. Στοιχείο, που διέπει την ατομική, συλλογική και διαχρονική ταυτότητα των λαών.

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Χρονόμετρο

Για τη φιλοξενία: