της συνεργάτιδάς μας, Ελισάβετ Σπαντιδάκη

Ακόμα και να μην έχεις διαβάσει κάτι της Αλιέντε, η φήμη του «Ζορρό» και του «Σπίτι των Πνευμάτων»  είναι τόσο μεγάλη που γνωρίζεις ποια είναι, γνωρίζεις και τι γράφει. Το «Νησί κάτω από την Θάλασσα» όμως, σε αγγίζει με έναν τρόπο αλλιώτικο. Συνεπαίρνει σαν τροπική ανεμοθύελλα και σε σμπαραλιάζει με το συναίσθημα που κουβαλά. Το «Νησί κάτω από την θάλασσα» κάνει τον αναγνώστη να αναπνέει μαζί του.

Η Σαριτέ- Τετέ την φωνάζουν στο βιβλίο- ξεκίνησε από την Γουινέα, σκλαβώθηκε στον Άγιο Δομίνικο και έζησε το τελευταίο μισό της ζωής της στην Νέα Ορλεάνη. Η Σαριτέ είναι σκλάβα. Μόνο στα χαρτιά. Η ψυχή της ήταν πάντα ελεύθερη – όχι με τον επαναστατικό, μαχητικό τρόπο. Η Σαριτέ είναι ελεύθερη γιατί ξέρει από πού πηγάζει η πραγματική ελευθερία, πού οριοθετείται και πώς ορίζεται.  Θα την αγοράσει ο Τουλούζ Βαλμορέν, απόστρατος αξιωματικός για χάρη της καινούριας του συζύγου, της Ευγενίας, που έχει μόλις φτάσει από την Ισπανία. Όταν η Ευγενία τρελαθεί, εκείνος δεν θα μπορέσει να συγκρατήσει την λύσσα του για την Σαριτέ. Θα την βιάσει στα έντεκά της χρόνια και θα την αναγκάσει να του κρατά συντροφιά τα βράδια. Η Σαριτέ θα μείνει έγκυος. Το παιδί θα πουληθεί και η σκλάβα δεν θα το ξαναδεί ποτέ. Κι όταν ερωτευτεί παράφορα τον Γκάμπο, θα τον χάσει και αυτόν.
Το δεύτερο παιδί, η Ροζέτα, ήταν κάτι που ο Βαλμορέν απλά αποδέχτηκε. Τα δυο παιδιά, ο Μορίς , ο γιος του από την Ευγενία, και η Ροζέτα θα αγαπηθούν από το πρώτο τους φιλί, από αυτό που θα δώσει ο τρίχρονος Μορίς στο μέτωπο του νεογέννητου βρέφους. Στον Άγιο Δομίνικο οι σκλάβοι όμως έχουν αρχίσει να εξεγείρονται. Οι λευκοί αφέντες κινδυνεύουν από στιγμή σε στιγμή να λυντσαριστούν και δεν είναι λίγοι αυτοί που δολοφονήθηκαν ανελέητα. Αυτές οι στιγμές θα καθορίσουν την ζωή της Σαριτέ. Ο Γκάμπο θα προσπαθήσει να την σώσει αλλά εκείνη, τελικά θα διαλέξει τον αφέντη της.
Θίγεται το ζήτημα της δουλείας από μια διαφορετική σκοπιά. Η ελευθερία παρουσιάζεται, ίσως, με την αληθοφανέστερη μορφή της: ότι δεν είναι κάτι επίκτητο, δεν είναι κάτι που προσδιορίζεται από τις κοινωνίες αλλά από τον ίδιο τον άνθρωπο ως προς τον εαυτό του. Η γραφή της Αλιέντε είναι ολοζώντανη με χρώματα, αρώματα, συναισθήματα. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην αποπνέει κάτι, που να μην εγείρει αισθήσεις, ίσως και μνήμες. Οι εικόνες τρέχουν και γίνονται ένα στο μυαλό του αναγνώστη. Είναι μέσα στο μυθιστόρημα, το «βλέπει». Δεν μπορεί να μην θυμώσει με τον Βαλμορέν και την απανθρωπιά του. Δεν μπορεί να μην συγκινηθεί με τον ρυθμό που λικνίζεται το κορμί της Σαριτέ όταν χορεύει ξυπόλητη και την κυριεύει. Δεν μπορεί να μην αναστατωθεί από τον αισθησιασμό της Βιολέτας.
Δεν είναι εφικτό να καταπιαστείς με την Αλιέντε όσον αφορά την τέχνη της. Είναι συγγραφέας. Αξιωματικά. Μπορείς μόνο να την αναδείξεις. Μπορείς να βάλεις το λιθαράκι σου στην διεύρυνση της φήμης της. Μπορείς να αναδείξεις την σύλληψή της για κάθε μυθιστόρημα απλά παρουσιάζοντας όσο καλύτερα μπορείς το έργο της. Λόγος για ύφος και τεχνική δεν γίνεται όταν μιλάς για ένα βιβλίο της Αλιέντε. Θεωρούνται δεδομένα. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να απλά την παρουσιάσεις. Και σ’ όσους, έστω λίγους που ανακαλύπτουν τώρα την λογοτεχνία να τους πεις ότι το όνομά της είναι συνυφασμένο με την έννοιά της.
Το «Νησί Κάτω Από τη Θάλασσα» βρίσκεται στην καρδιά κάπου μέσα ή κάτω, δεν έχει σημασία κάθε αναγνώστη ακόμα κι αν δεν έχει διαβάσει το βιβλίο. Στο Νησί κάτω από τη Θάλασσα, όπως λέει και η ίδια κάποια στιγμή, είναι όλοι ελεύθεροι. Μυρίζει μάνγκο και οι ρυθμοί των τυμπάνων ακούγονται αισιόδοξοι. Κι όποιο καλό ή κακό βρει τον καθένα είναι μέρος της ιστορίας του. Δεν έχει παρά να το νιώσει.

Ιζαμπέλ Αλιέντε

Το νησί κάτω από τη θάλασσα

μετάφραση: Λεωνίδας Καρατζάς

Εκδόσεις Ωκεανίδα

Για τη φιλοξενία